Analityka w piłce nożnej - od liczb do taktyki
Kiedy myślisz o piłce nożnej, myślisz o grze. Ale za każdą grą stoją liczby. Dziś piłka nożna to sport data-driven - decyzje trenera, wybory zawodników, taktyka drużyny - wszystko jest wspierane danymi.
Analytics w piłce nożnej to względnie nowy fenomen. Kilka lat temu, trenerzy polegali na intuicji i doświadczeniu. Dziś mają dostęp do specjalistów analizujących każdy aspekt gry. Gdzie zawodnik był na boisku? Ile razy podał? Jak dokładne były jego podania? Wszystkie te dane są zbierane i analizowane.
Krytycyzm mówi, że analityka zabija spontaniczność gry. Może tak, ale analityka też daje przewagę. Kluby które inwestują w dobre zespoły analityczne, przeważnie grają lepiej i wygrywają więcej. To jest fakty.
1000+
Danych na zawodnika
25fps
Klatek na sekundę
7TB
Danych rocznie
Liverpool pod wodzą Juergena Kloppa jest słynny z inwestycji w analitykę. Klub zatrudnia dziesiątki analityków. Każdy zawodnik potencjalny jest analizowany przed podpisaniem umowy. Liverpool wygrał Ligę Mistrzów i Premier League używając danych do lepszych decyzji transferowych.
xG i xA - czym są Expected Goals i Expected Assists?
xG to Expected Goals, czyli Oczekiwane Bramki. Jest to metryka, która mówi, jakie jest prawdopodobieństwo, że zawodnik będzie strzelać bramkę, biorąc pod uwagę jakość strzału i pozycję.
Wyobraź sobie sytuację. Zawodnik dostaje piłkę w polu karnym, tuż przed bramką, sam wobec bramkarza. Jego xG dla tego strzału wynosi 0.95. To oznacza, że w 95% przypadków podobnych sytuacji zawodnik strzela bramkę. Ale jeśli ten zawodnik marnuje sytuację, to uderza mu to na statystykę.
Z drugiej strony, zawodnik strzela z 30 metrów, w trudnym kącie, w silnym wietrze. Jego xG wynosi 0.02. To oznacza, że w 2% przypadków taki strzał trafia do bramki. Jeśli zawodnik trafia, to jest niezwykłe.
Jak obliczane jest xG?
xG bierze pod uwagę: odległość od bramki, kąt strzału, rodzaj strzału (glową czy nogą), czy bramkarz ma przeszkodę, czy bramkarz patrzył na strzelca. Komputer modeluje miliony sytuacji historycznych i oblicza prawdopodobieństwo.
xA to Expected Assists. To samo co xG, ale dla podań prowadzących do bramki. Zawodnik podaje, ale jego kolega marnuje sytuację. xA mówi - ta podanie miała 0.75 xA, czyli w 75% przypadków byłaby bramka. To pokazuje jakość podania.
xG i xA to są narzędzia do analizy. Nie powinna być głównym wskaźnikiem do oceny zawodnika. Zawodnik może mieć wysokie xG ale być nieskuteczny - to go odbiera. Lub może mieć niskie xG ale strzelić ważne bramki w kluczowych momentach - to go podnosi. xG to kontekst, nie wyrok.
Bayern Monachium, Manchester City, Liverpool - wszystkie te kluby używają xG do analiza swoich gier. "Czy naszych zawodnicy mieli dobre szanse? Czy obrona przeciwnika była słaba?" xG odpowiada na te pytania.
Zaawansowane metryki - od PSxG do PPDA
xG i xA to początek. Są setki innych metryk które analitycy badają każdego dnia.
PSxG to Post-Shot Expected Goals. To xG, ale biorąc pod uwagę gdzie bramkarz się znajduje i co robi. Zawodnik strzela do bramki, bramkarz się myli - to byłoby normalnym xG. Ale PSxG mówi - bramkarz był źle ustawiony, więc to była pewna bramka dla tego zawodnika.
PPDA to Passes Per Defensive Action. To metryka która mówi, jak przysłownie drużyna gra. Niska PPDA oznacza drużynę która się broni aktywnie - po każdych paru podaniach przeciwnika, drużyna kradnie piłkę. Wysoka PPDA oznacza drużynę która się cofa i gra defensywnie.
| Metryka | Co mierzy | Interpretacja |
|---|---|---|
| xG | Oczekiwane bramki | 0-1, wyższe = lepsze szanse |
| xA | Oczekiwane asysty | 0-1, wyższe = lepsze podania |
| PPDA | Agresywność defensywy | Niża = bardziej agresywna |
| Possession | % posiadania piłki | Wyższe = bardziej dominujący |
| Press Success | % udanej gry przy presie | Wyższe = bardziej efektywne pressing |
Progressive Passes - to podania które przesuwają piłkę bliżej bramki przeciwnika. Zawodnik podaje z linii obrony do linii środka boiska - to progressive pass. Pokazuje, czy drużyna buduje atak czy tylko się kołata.
Pressure Success Rate - procent czasu, kiedy drużyna robi pressing na przeciwnika i zdobywa piłkę. Drużyna która ma wysoki pressure success rate jest drużyną która się dużo broni i efektywnie kraje piłkę.
Skauting za pomocą analizy - jak kluby wybierają nowych graczy
Każdy gracz który się przesyła jest najpierw analizowany. Skauting kiedyś była praca człowieka - agent wysyłał wideo, trener patrzył. Dziś to science.
Club zatrudnia skautów którzy cześć mecze młodych zawodników. Ale zanim zawodnik bedzie cześć osobiście, jest już przeanalizowany przez algoritmy. Jaki jest jego xG per 90 minut? Jakie są jego asysty? Jak często robi błędy? Jak szybko biega? Jak wysokie jest jego IQ piłkarskie?
Brighton, angielski klub, jest słynny ze skautingu przez analitykę. Klub kupuje nieznanych zawodników z całego świata, przywozi je, analizuje, trenuje i sprzedaje za duże pieniądze. Większość ich zatrudnień to sukcesy. To dlatego że polegają na danych, nie na intucji.
Ograniczenia analityki: Analityka nie uwzględnia charakteru zawodnika, jego mentalności, jego zdolności do adaptacji w nowym środowisku. Czasami zawodnik wygląda wspaniale w danych, ale w rzeczywistości nie przystosowuje się. Innym razem zawodnik źle wygląda w danych, ale ma niesamowitą siłę woli.
Manchester City pod Pep Guardiolą używa analityki do pozycji zawodników. Każdy zawodnik ma dokładnie wyznaczony obszar na boisku, w którym ma grac. To nie jest przypadek, to wynik analizy. Gdzie zawodnik spędzałby największość czasu, aby był najskuteczniejszy?
Polska liga ma mały potencjał dla analityki. Kluby nie inwestują wystarczająco w dobre zespoły analityczne. Legia Warszawa i Wisła Kraków mają jakieś zespoły, ale to nic w porównaniu do topowych europejskich klubów. To jest możliwość - jeśli polski klub zainwestuje w analitykę i dobrych zawodników, może zrobić znaczący skok.
Analiza video - od nagrań do taktyki
Analityka to nie tylko liczby. To również nagrania. Each nagrania każdego meczu są przeanalizowane, podzielone na sceny, katalogowywane. Trener może szukać - "pokaż mi każdy moment kiedy zawodnik X chybił podanie w ostatnim meczu". I otrzymuje 10-20 takich sytuacji.
Video analitycy patrzą na przeciwnika. Jaka jest ich taktyka? Jacy są słabi punkty? Kiedy zawsze robią to samo? Video pokazuje wszystko. Trener może przygotować drużynę do konkretnych sytuacji przeciwnika.
Lewandowski, przed każdym meczem, ogląda nagrania. Analizuje pozycję bramkarza przeciwnika. Czy bramkarz jest wysoki czy krótki? Czy preferuje lewo czy prawo? Czy ma słabą lewą nogi? Te obserwacje pomagają Lewandowskiemu wiedzieć gdzie strzelać.
"Analityka zmienia piłkę nożną. Już nie gramy intuicyjnie, gramy mądrze. Każda decyzja jest wspomagana danymi."
— Pep Guardiola, trener Manchester City
Polskie kluby korzystają z tego. Legia ma system video analiz. Ale niedostatecznie. Jeśli polskie kluby chcą rywalizować w Europie, muszą lepiej korzystać z video analiz. To nie jest kwestia pieniędzy - to kwestia mentalności.
Przyszłość analityki - sztuczna inteligencja i machine learning
Analityka piłkarskie ewoluuje szybko. Sztuczna inteligencja zaczyna odgrywać większą rolę. Algorytmy mogą teraz przewidywać ruch piłkarza zanim sie rusz, mogą analizować styl grania bardziej dokładnie niż człowiek.
Statsbomb, firma zajmująca się analityką piłkarską, inwestuje w AI. Ich systemy mogą teraz zidentyfikować każdą pozycję zawodnika na boisku, każdy ruch, każdą interakcję. To pozwala na bardziej zaawansowaną analiza.
Zastosowania są bez granic. Można przewidzieć które zawodniki będą rannymi (injury prediction). Można przewidzieć która taktyka będzie efektywna przeciwko określonej obrony. Można przewidzieć, czy zawodnik będzie dobry na pewnej pozycji zanim zagraje tam pierwszy raz.
W przyszłości, analityka może być tak zaawansowana, że trener będzie mieć real-time dane podczas meczu. "Twój zawodnik X jest zmęczony, zastąp go", "Taktyka A nie działa, spróbuj taktykę B". To będzie ogromna zmiana w sporcie.
Polska powinna inwestować w startups zajmujące się analityką piłkarską. To jest przyszłość sportu. Kluby które będą mieć najlepsze systemy analityczne będą wygrywały mecze. To jest faktycznie istotne.